# Kassa
Kassa oynasi **Kassa** bo‘limi tashkilotdagi barcha pul oqimlarini markazlashgan holda boshqarish uchun xizmat qiladi. Ushbu bo‘lim orqali kassalar yaratish, ularning balansini yuritish, kirim-chiqim operatsiyalarini amalga oshirish hamda barcha moliyaviy tranzaksiyalarni real vaqt rejimida kuzatish mumkin.
#### Kassa qo‘shish Kassani tizimga qo‘shish uchun **Kassa qo‘shish** tugmasi bosiladi va maxsus forma ochiladi. Ushbu forma orqali yangi kassa uchun asosiy parametrlar belgilanadi: * **Kassa nomi** – kassani identifikatsiya qilish uchun ishlatiladi (masalan: Asosiy kassa, Filial kassasi) * **Valyuta** – ushbu kassada ishlatiladigan pul birligi (so‘m, dollar va boshqalar). Har bir kassa faqat bitta valyutada ishlaydi * **Tashkilot** – agar tizimda bir nechta tashkilot mavjud bo‘lsa, qaysi tashkilotga tegishli ekanligi belgilanadi * **MJSh (mas’ul shaxs)** – kassaga javobgar bo‘lgan xodim (bu xodim ga boshqa kassa biriktirilmagan bo'lishi kerak agar boshqa tashkilot bo'lmasa) Barcha majburiy maydonlar to‘ldirilgandan so‘ng **Saqlash** tugmasi bosiladi va kassa tizimda aktiv holatga o‘tadi.
#### Kassalar ro‘yxati va balans Kassa oynasining asosiy qismida barcha kassalar kartochkalar ko‘rinishida joylashadi. Har bir kartochka kassaning joriy holati haqida tezkor ma’lumot beradi: * **Joriy balans** – ayni vaqtdagi mavjud pul mablag‘i * **Kassa nomi** – foydalanuvchiga kassani tez ajratib olish imkonini beradi * **Tashkilot va mas’ul shaxs** – ushbu kassaga kim javobgar ekanligini ko‘rsatadi Har bir kassa ustida quyidagi amallar mavjud: * **Kirim** – kassaga pul tushumini kiritish (masalan: savdo tushumi, qarz qaytishi) * **Chiqim** – kassadan pul chiqimini rasmiylashtirish (masalan: xarajatlar, yetkazib beruvchiga to‘lov) * **Ko‘chirish** – mablag‘ni bir kassadan boshqasiga o‘tkazish (ichki transfer) * **Ko‘proq** – qo‘shimcha sozlamalar va amallar (tahrirlash, o‘chirish va boshqalar) Bu yondashuv foydalanuvchiga kassalar holatini tezkor baholash va amallarni tez bajarish imkonini beradi.
#### Umumiy balanslar Oynaning yuqori qismida ko‘rsatiladigan balanslar **barcha kassalar yig‘indisi emas**, balki **tanlangan kassa ichidagi mablag‘larning taqsimotini** aks ettiradi. Bu blok orqali foydalanuvchi aynan bitta kassadagi pulning qayerda va qanday ko‘rinishda saqlanayotganini ko‘rishi mumkin. Quyidagi ko‘rsatkichlar chiqariladi: * **Naqd** – kassadagi naqd pul qoldig‘i * **Terminal** – terminal orqali tushgan mablag‘lar * **Valyuta (USD va boshqalar)** – xorijiy valyutadagi mablag‘lar * **Elektron to‘lovlar (Click va boshqalar)** – elektron to‘lov tizimlari orqali tushgan summalar Ushbu qiymatlar **bir kassaning ichidagi mablag‘larning manbalar bo‘yicha bo‘linishini** bildiradi. Masalan, kassada umumiy **1000$** mavjud bo‘lsa: * 100$ – terminal orqali tushgan * 100$ – naqd USD * 9 000 000 so‘m – naqd so‘m Tizim ushbu mablag‘larni alohida ko‘rsatadi, lekin ularning barchasi **bitta kassaning umumiy balansini tashkil qiladi**. Shu orqali foydalanuvchi: * pulning **qayerda (kanal bo‘yicha)** turganini * va **qanday ko‘rinishda (valyuta va to‘lov turi bo‘yicha)** saqlanayotganini aniq va tez tushunishi mumkin.
#### Tranzaksiyalar Kassa bo‘limining markaziy qismi – bu barcha pul harakatlari aks ettiriladigan tranzaksiyalar jadvali hisoblanadi. Har bir operatsiya alohida yozuv sifatida saqlanadi va quyidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi: * **Raqami** – tranzaksiyaning noyob identifikatori * **Sana va vaqt** – operatsiya yaratilgan va yakunlangan vaqt * **Kirim / Chiqim** – pulning kassaga kirgani yoki chiqgani va summasi * **To‘lov usuli** – naqd, terminal, elektron to‘lov va boshqalar * **Holati** – operatsiya holati (masalan: bajarildi) * **To‘lov turi** – operatsiyaning biznes konteksti (savdo, qaytarish, xizmat va boshqalar) * **Kassa** – operatsiya qaysi kassada amalga oshirilgani Jadval pastki qismida: * **Jami kirim va chiqimlar** – tanlangan filtrlar asosida umumiy hisob-kitob ko‘rsatiladi Bu jadval audit, nazorat va tahlil uchun asosiy manba hisoblanadi.
#### Tranzaksiya tafsilotlari Tranzaksiyalar ro‘yxatidagi istalgan yozuv ustiga bosilganda, uning batafsil ma’lumotlari o‘ng tomonda alohida oynada ochiladi. Bu oynada quyidagi ma’lumotlar ko‘rsatiladi: * **Check raqami** – operatsiya raqami * **Tashkilot** – operatsiya tegishli tashkilot * **Qurilma** – operatsiya amalga oshirilgan qurilma (agar mavjud bo‘lsa) * **Turi** – operatsiya turi (masalan: qarz olish, savdo) * **Yaratildi** – operatsiya yaratilgan sana va vaqt * **Kassa** – qaysi kassada amalga oshirilgani * **Kassir** – operatsiyani bajargan foydalanuvchi * **To‘lov usuli** – naqd, terminal va boshqalar * **Izoh** – qo‘shimcha ma’lumot (agar kiritilgan bo‘lsa) * **Boshlanish sanasi** – operatsiya boshlanish vaqti Oynaning pastki qismida: * operatsiyaning **summasi** (masalan: 100 000 UZS) * va uning **holati** (masalan: Yakunlangan) ko‘rsatiladi
Kassaga kirim qilish **Kirim** amali orqali kassaga pul tushumi kiritiladi. Ushbu amal savdo tushumlari, qarz qaytimi yoki boshqa moliyaviy kirimlarni rasmiylashtirish uchun ishlatiladi. #### Kirim qilish Kirim qilish uchun kassa kartasidagi **Kirim** tugmasi bosiladi va o‘ng tomonda kirim oynasi ochiladi. Oynada quyidagi ma’lumotlar kiritiladi: * **Kassa** – pul tushadigan kassa (odatda tanlangan bo‘ladi) * **Hisob faktura** – agar operatsiya hujjat bilan bog‘liq bo‘lsa tanlanadi * **To‘lov turi** – operatsiya mazmuni (savdo, qaytarish va boshqalar) * **To‘lov usuli** – pul qanday kelib tushgani (naqd, terminal, karta va boshqalar) * **Summa** – kirim qilinayotgan mablag‘ miqdori * **Valyuta** – summa qaysi valyutada ekanligi * **Izoh** – qo‘shimcha ma’lumot kiritish uchun ixtiyoriy maydon * **Fayl** – chek yoki boshqa hujjat biriktirish imkoniyati
#### Saqlash Kiritilgan ma’lumotlar asosida quyidagi amallar bajariladi: * **Saqlash** – ma’lumotlarni saqlaydi * **Saqlash va yopish** – saqlab oynani yopadi * **Bekor qilish** – amalni bekor qiladi #### Natija Kirim saqlangandan so‘ng: * kassa balansi oshadi * yuqoridagi balans blokida (naqd, terminal va boshqalar) mos ravishda yangilanadi * tranzaksiyalar jadvalida yangi yozuv paydo bo‘ladi * operatsiya holati **Bajarildi** bo‘ladi
Kassadan chiqim qilish **Chiqim** amali orqali kassadan pul chiqimi rasmiylashtiriladi. Ushbu amal xarajatlar, yetkazib beruvchilarga to‘lovlar yoki boshqa moliyaviy chiqimlarni tizimda qayd etish uchun ishlatiladi. #### Chiqim qilish Chiqim qilish uchun kassa kartasidagi **Chiqim** tugmasi bosiladi va o‘ng tomonda chiqim oynasi ochiladi. Oynada quyidagi ma’lumotlar kiritiladi: * **Kassa** – pul chiqayotgan kassa (odatda tanlangan bo‘ladi) * **Hisob faktura** – agar operatsiya hujjat bilan bog‘liq bo‘lsa tanlanadi * **To‘lov turi** – operatsiya mazmuni (masalan: xarajat, to‘lov va boshqalar) * **To‘lov usuli** – pul qanday chiqayotganini bildiradi (naqd, terminal va boshqalar) * **Summa** – chiqim qilinayotgan mablag‘ miqdori * **Valyuta** – summa qaysi valyutada ekanligi * **Izoh** – qo‘shimcha ma’lumot kiritish uchun ixtiyoriy maydon * **Fayl** – chek yoki hujjat biriktirish imkoniyati
Kassada ko'chirish Ko‘chirish amali orqali bir kassadagi mablag‘ni boshqa kassaga o‘tkazish mumkin. Ushbu funksiya tizimda **2 yoki undan ortiq kassa mavjud bo‘lganda** ishlaydi va ichki pul harakatlarini boshqarish uchun qo‘llaniladi.
#### Ko‘chirish qilish Ko‘chirishni amalga oshirish uchun kassa kartasidagi **Ko‘chirish** tugmasi bosiladi va o‘ng tomonda maxsus forma ochiladi. Oynada quyidagi ma’lumotlar kiritiladi: * **Kassa** – pul chiqayotgan (yuboruvchi) kassa * **Qabul qiluvchi kassa** – pul o‘tkaziladigan kassa * **To‘lov usuli** – pul qanday ko‘chirilayotgani (naqd, terminal va boshqalar) * **Summa** – o‘tkazilayotgan mablag‘ miqdori * **Valyuta** – pul birligi * **Izoh** – qo‘shimcha ma’lumot (ixtiyoriy) * **Fayl** – kerak bo‘lsa hujjat biriktirish
#### Jarayon Ko‘chirish amali ikki bosqichda ishlaydi: * **Yuborish (Jarayonda)** * Ko‘chirish saqlangandan so‘ng operatsiya **Jarayonda** holatiga o‘tadi * Pul yuboruvchi kassadan chiqim sifatida hisoblanadi * Qabul qiluvchi kassada esa ushbu operatsiya **kutilayotgan (pending)** hujjat sifatida ko‘rinadi
* **Qabul qilish (Yakunlangan)** * Qabul qiluvchi kassa tomonidan operatsiya tasdiqlangandan so‘ng * Pul qabul qiluvchi kassaga kirim sifatida tushadi * Har ikkala kassada ham operatsiya holati **Yakunlangan** bo‘ladi
Kassada ayirboshlash Kassa bo‘limida ayirboshlash amali orqali mablag‘larni **valyuta bo‘yicha** yoki **to‘lov usuli bo‘yicha** o‘zgartirish mumkin. Ushbu amallar kassadagi pulni ichki boshqarish va to‘g‘ri taqsimlash uchun ishlatiladi.
### Ayirboshlash (Pulni) Bu amal orqali kassadagi mablag‘ni bir valyutadan boshqa valyutaga o‘tkazish mumkin. #### Ayirboshlash qilish **Ko‘proq → Ayirboshlash (Pulni)** orqali amalga oshiriladi. Quyidagi ma’lumotlar kiritiladi: * **Kassa** – operatsiya amalga oshiriladigan kassa * **To‘lov usuli** – pul qaysi kanal orqali ayirboshlanmoqda **Chiqim:** * **Summa** – chiqayotgan summa * **Valyuta** – chiqayotgan valyuta **Kirim:** * **Summa** – kirayotgan summa * **Valyuta** – kirayotgan valyuta * **Izoh** – qo‘shimcha ma’lumot * **Fayl** – hujjat biriktirish (ixtiyoriy) #### Jarayon * Bir valyutada **chiqim** qilinadi * Boshqa valyutada **kirim** qilinadi Masalan:\ 100$ → 1 200 000 so‘m * 100$ chiqim * 1 200 000 so‘m kirim
### Ayirboshlash (To‘lov usulini) Bu amal orqali mablag‘ni bir to‘lov turidan boshqasiga o‘tkazish mumkin (valyuta o‘zgarmaydi). #### Ayirboshlash qilish **Ko‘proq → Ayirboshlash (To‘lov usulini)** orqali amalga oshiriladi. Quyidagi ma’lumotlar kiritiladi: * **Kassa** – operatsiya amalga oshiriladigan kassa * **Valyuta** – mablag‘ valyutasi **Chiqim:** * **Summa** – chiqayotgan summa * **To‘lov usuli** – pul chiqayotgan kanal **Kirim:** * **Summa** – kirayotgan summa * **To‘lov usuli** – pul kirayotgan kanal * **Izoh** – qo‘shimcha ma’lumot * **Fayl** – hujjat biriktirish (ixtiyoriy) #### Jarayon * Bir to‘lov usulidan **chiqim** qilinadi * Boshqa to‘lov usuliga **kirim** qilinadi Masalan:\ 100 000 so‘m karta → naqd * 100 000 so‘m kartadan chiqim * 100 000 so‘m naqdga kirim
--- # Agent Instructions: Querying This Documentation If you need additional information that is not directly available in this page, you can query the documentation dynamically by asking a question. Perform an HTTP GET request on the current page URL with the `ask` query parameter: ``` GET https://docs.bito.online/readme/moliya/kassa.md?ask= ``` The question should be specific, self-contained, and written in natural language. The response will contain a direct answer to the question and relevant excerpts and sources from the documentation. Use this mechanism when the answer is not explicitly present in the current page, you need clarification or additional context, or you want to retrieve related documentation sections.